صبر؛ «پیشنیاز ورود به بهشت بعد از ظهور»
صبر؛ «پیشنیاز ورود به بهشت بعد از ظهور»
أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ، بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم
در انتهای ماه مبارک رمضان هستیم. این ماه، ماه قرب است و هر رفتار صحیحی بسیار قیمتی و چندین برابر است.
خداوند در آیۀ 142 سورۀ آل عمران می فرماید: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمّا يَعْلَمِ اللّهُ الَّذينَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ يَعْلَمَ الصّابِرين»؛ آيا پنداشته ايد که (تنها با ادّعاي ايمان) وارد بهشت خواهيد شد، در حالي که خداوند هنوز مجاهدان از شما و صابران را مشخصّ نساخته است؟!
در این آیه، دو عنصر «جهاد» و «صبر» شرط ورود به بهشت معرفی شده است. خب، این بهشت کدام بهشت است؟ منظور از صبر و جهاد چیست؟ خداوند چگونه صابران را مشخص می کند؟ و این مقولات چه ارتباطی به ما و زندگی کنونی ما دارد؟
این آیات بر حسب احادیث اهل بیت(ع) جزو آیات المهدی(عج) است یعنی جزو آیات مربوط به امام زمان(عج) و ماجراهای مربوط به ایشان است. در یکی از این احادیث امام صادق(ع) می فرمایند: «والله لا يکون الذي تمدون إليه أعناقکم حتي تميزوا وتمحصوا ، ثم يذهب من کل عشرة شيء، ولا يبقي منکم إلا الاندر، ثم تلا هذه الآية «أم حسبتمأن تدخلوا الجنة ولما يعلم الله الذين جاهدوا منکم ويعلم الصابرين»؛ سوگند به خداوند، آن رويدادي(ظهور) که به سوي آن گردن مي کشيد پديد نخواهد آمد تا از يکديگر مشخص شويد و مورد امتحان و آزمايش قرار گيريد. سپس از هر ده نفر برخي از بين مي روند و جز اندکي از شما باقي نمي ماند. آنگاه حضرت اين آيه را تلاوت فرمود: آيا پنداشتيد که داخل بهشت ميشويد، بيآنکه خداوند جهادگران و شکيبايان شما را معلوم بدارد؟[1]
در حدیث دیگری امام رضا(ع) می فرمایند: «والله لايکون الذي تمدون إليه أعينکم حتي تميزوا و تمحصوا حتي لا يبقي منکم إلا الاندر ثم تلا «أم حسبتم أن تترکوا و لما يعلم الله الذين جاهدوا منکم و يعلم الصابرين»؛ به خدا قسم کسي(مهدی عج) که چشمانتان را به سوي او ميکشيد، نميباشد تا اينکه از يکديگر شناخته شويد و مورد آزمايش واقع شويد، تا اينکه جز تعداد اندکي باقي نميماند و سپس اين آيه را تلاوت فرمود: آيا پنداشتهايد که به خود واگذار ميشويد، بيآنکه خداوند جهادگران[2] و شکيبايان[3] شما را معلوم بدارد؟[4]
چند نکته مهم پیرامون این آیه در این احادیث مشخص است:
نکته اول این است که «صبر در قبال ماجرای ظهور تعریف می شود»
نکته دوم: منظور از بهشت در این آیه «بهشت بعد از ظهور امام زمان(عج) است که در محدوده هفت آسمان و زمین برپا خواهد شد»[5]
نکتۀ سوم: جهاد و صبر دو مقولۀ توأمان و در ارتباط با هم هستند. یعنی خداوند در آخرالزمان و یوم الله ظهور همه انسانها را به صحنه هایی بسیار عظیم و شدید مبتلا می کند تا در این صحنه ها از بین خوبان، اهل جهاد و اهل صبر مشخص شوند و لیاقت حضور در «بهشت ظهور» را پیدا کنند!
وقتی که آیات مربوطه را احصاء میکنیم میبینیم که کل آیات مربوط به صبر پیرامون ماجرای مهدویت است، خداوند به آقا رسول الله(ص) میفرماید: «فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُل»؛ آنگونه صبر کن که آن چهار اولواالعزم صبر کردند![6] در حدیث داریم که عزم اولواالعزم من الرسل در قبال مهدی(عج) است: «فَثَبَتَتِ الْعَزِيمَةُ لِهَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ فِي الْمَهْدِيِّ».[7] و قرآن نیز عزم در هر امری را صبر در آن امر معرفی میکند: «إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ اْلأُمُور!»[8]
لذا شما در ریزترین مسائل زندگی بخواهی از صبر استعانت بگیری باید آن مسائل را در راستای مهدویت قرار دهی. چون صبر از رفتار اولواالعزم من الرسل و در قبال ماجرای مهدویت است.
خب اگر صبر یک رفتار به این مهمی است، مفهومش چیست؟ در زمانهای که شیاطین به شدت تعدادشان زیاد شده و قسم خوردهاند که بشریت را نابود کنند، «صبر یعنی در امتحانها محکم بودن و زیرکانه عمل کردن و استقامت نشان دادن». این مفهوم بسیار قیمتی تر است تا مفهوم سادهای که همیشه فکر میکردیم و در کتب مختلف خواندهایم.
حال من و شمایی که در زمانۀ مهدی(عج) به دنیا آمدهایم اگر بخواهیم مصداق «اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ ...»[9] در قبال مهدی(عج) باشیم یعنی چه؟ یعنی در صحنههای امتحانی که برای رسیدن به معرفت نسبت به ماجرای مهدی قرارت میدهند، زیرکانه و صحیح رفتار نشان بده؛ «وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ اْلأَمْوالِ وَ اْلأَنْفُسِ وَ الثَّمَرات وَ بَشِّرِ الصّابِرين!»[10]
اگر دقت کنیم می بینیم که رفتار رهبر معظم انقلاب(ایده الله تعالی) در این زمانۀ امام مهدی(عج) اینچنین است که ایشان در ازدحام شیاطین و دشمنان خودی و بیرونی بسیار زیرکانه و محکم در هر صحنه ای برای حکومت مهدی(عج) کار انجام میدهند و خاصیت دارند. خدا جزای خیر به ایشان عطا فرماید.
یکی از رفتارهای شاخص صابرین، این است که با صبرشان آنچنان انتظار آیات و ماجراهای عظیم مهدویت را میکشند که آن آیات را مثل حرکت کشتی بر دریا جریان میدهند؛ «أَ لَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْکَ تَجْري فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللّهِ لِيُرِيَکُمْ مِنْ آياتِهِ إِنَّ في ذلِکَ َلآياتٍ لِکُلِّ صَبّارٍ شَکُور»؛ آيا نديدي کشتیها بروی درياها به فرمان خدا، و به (برکت) نعمت او حرکت ميکنند تا بخشي از آياتش را به شما نشان دهد؟! در اینها نشانههايي است براي کساني که شکيبا و شکرگزارند![11]
شما میخواهی به سوی برپایی ظهور حرکت کنی، میخواهی وارد بهشت و ملک مهدی(عج) شوی!!؟ حساب میکنی میتوانی به راحتی وارد این بهشت شوی؟!
ابتدا خدا صحنههایی عظیم و عجیب و شدید قرار میدهد که درون این صحنهها زیرکانه عمل کنی تا صابر بشوی، سپس درون آن صحنهها باید آنطور که امام(ع) میخواهند جهاد کنی؛ جهاد در اصلاح ایمانیات ناصحیح، جهاد در اصلاح روحیات و امیال نادرست، جهاد در اصلاح اخلاقیات من در آوردی، جهاد با جان و مال و حتی آبرو؛ برخی اوقات لازم است انسان آبرویی که امام(ع) به او امانت داده اند را صرف یک ماجرای حق کند. اگر خداوند توفیقمان عطا کرد حقیقتاً جزء صابرین و مجاهدین شدیم، ثمرهاش این است که ما را وارد بهشتی می کنند که ظهور برخی صفات امام مهدی(عج) است.
نتیجه اینکه مفهوم قرآنی «صبر» جزء پیشنیازهای بهشت بعد از ظهور است.
تا اینجا به درجهای از مفهوم صبر پرداختیم؛ «إن الله مع الصابرین»
«اللّهُمَّ صَلِّ علی مُحمَّدٍ وَ آل مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم»
ادامه دارد ...
[1] معجم الاحادیث الامام مهدی(عج) ح 1488
[2] توبه 16
[3] آل عمران 142
[4] معجم الاحادیث الامام مهدی(عج) ح 1554
[5] بر اساس آیات قرآن، عقل و فطرت، سرزمین بعد از ظهور امام زمان(عج) یک بهشت بسیار پهناور و عظیمی است که در کل محدوده آسمان های هفتگانه و زمین برپا خواهد شد:
در اينجا چهار آیه را در این زمینه معرفی میکنیم:
الف) خداوند در سورة آلعمران آیة 133 میفرماید:
«وَ سارِعُوا إِلي مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ اْلأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقين»؛ سرعت بگیرید به سوی مغفرتی از جانب ربتان، و همچنین به سوی بهشتی که محدودة آن «به اندازة آسمانها و زمین» است؛ و خداوند این بهشت را برای مُتّقین آماده کرده است.
ب) در سورة حدید آية 21 ميفرمايد:
«سابِقُوا إِلي مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ اْلأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذينَ آمَنُوا بِاللّهِ وَ رُسُلِهِ ذلِكَ فَضْلُ اللّهِ يُؤْتيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ»؛ از همدیگر سبقت بگیرید به سوی مغفرت از جانب ربتان، و همچنین سبقت بگیرید به سوی بهشتی که محدودة آن «مانند آسمان و زمین» است، و این بهشت برای کسانی که به الله و رسولانِ الله ایمان دارند آماده شده است و کلاً این ماجرا فضلی از جانب خداوند است که خداوند فضلش را به هر کسی که بخواهد عطا میکند و خداوند صاحب فضل عظیم است.
ج) در سورة بقره آية 221 ميفرمايد:
«... وَ اللّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ ...»؛ و خداوند شما را دعوت ميكند به سمت بهشت و به سمت مغفرت.
د) در سورة الرّحمان آیة 62 ميفرمايد:
«وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتان»؛ مادون بهشتهای بعد از قیامت، دو بهشت دیگر وجود دارد.
[6] فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ کَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ ما يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّ ساعَةً مِنْ نَهارٍ بَلاغٌ فَهَلْ يُهْلَکُ إِلاَّ الْقَوْمُ الْفاسِقُونَ(الأحقاف 35)
پس صبر کن آنگونه که پیامبران «اُولو العزم» صبر کردند، و برای (عذاب) آنان شتاب مکن! هنگامی که وعدههایی را که به آنها داده میشود ببینند، احساس میکنند که گویی فقط ساعتی از یک روز (در دنیا) توقّف داشتند؛ این ابلاغی است برای همگان؛ آیا جز قوم فاسق هلاک میشوند؟!
[7] حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ دَاوُدَ الْعِجْلِيِّ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى حَيْثُ خَلَقَ الْخَلْقَ خَلَقَ مَاءً عَذْباً وَ مَاءً مَالِحاً أُجَاجاً فَامْتَزَجَ الْمَاءَانِ فَأَخَذَ طِيناً مِنْ أَدِيمِ الْأَرْضِ فَعَرَكَهُ عَرْكاً شَدِيداً فَقَالَ لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ وَ هُمْ فِيهِمْ كَالذَّرِّ يَدِبُّونَ إِلَى الْجَنَّةِ بِسَلَامٍ وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ يَدِبُّونَ إِلَى النَّارِ وَ لَا أُبَالِي ثُمَّ قَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى النَّبِيِّينَ فَقَالَ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ هَذَا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ إِنَّ هَذَا عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ قَالُوا بَلَى فَثَبَتَتْ لَهُمُ النُّبُوَّةُ وَ أَخَذَ الْمِيثَاقَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَلَا إِنِّي رَبُّكُمْ وَ مُحَمَّدٌ رَسُولِي وَ عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَوْصِيَاؤُهُ مِنْ بَعْدِهِ وُلَاةُ أَمْرِي وَ خُزَّانُ عِلْمِي وَ إِنَّ الْمَهْدِيَّ أَنْتَصِرُ بِهِ لِدِينِي وَ أُظْهِرُ بِهِ دَوْلَتِي وَ أَنْتَقِمُ بِهِ مِنْ أَعْدَائِي وَ أُعْبَدُ بِهِ طَوْعاً وَ كَرْهاً قَالُوا أَقْرَرْنَا وَ شَهِدْنَا يَا رَبِّ وَ لَمْ يَجْحَدْ آدَمُ وَ لَمْ يُقِرَّ فَثَبَتَتِ الْعَزِيمَةُ لِهَؤُلَاءِ الْخَمْسَةِ فِي الْمَهْدِيِّ وَ لَمْ يَكُنْ لآِدَمَ عَزْمٌ عَلَى الْإِقْرَارِ بِهِ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً قَالَ إِنَّمَا يَعْنِي فَتَرَكَ ثُمَّ أَمَرَ نَاراً فَأُجِّجَتْ فَقَالَ لِأَصْحَابِ الشِّمَالِ ادْخُلُوهَا فَهَابُوهَا وَ قَالَ لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ ادْخُلُوهَا فَدَخَلُوهَا فَكَانَتْ عَلَيْهِمْ بَرْداً وَ سَلَاماً فَقَالَ أَصْحَابُ الشِّمَالِ يَا رَبِّ أَقِلْنَا فَقَالَ قَدْ أَقَلْتُكُمْ اذْهَبُوا فَادْخُلُوهَا فَهَابُوهَا فَثَمَّ ثَبَتَتِ الطَّاعَةُ وَ الْمَعْصِيَةُ وَ الْوَلَايَةُ./ بصائر الدرجات في فضائل آل محمد صلى الله عليهم، ج1، ص: 70 ح2
[8] لَتُبْلَوُنَّ في أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مِنَ الَّذينَ أَشْرَکُوا أَذًي کَثيرًا وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ اْلأُمُورِ(آل عمران 186)
به یقین (همه شما) در اموال و جانهای خود، آزمایش میشوید! و از کسانی که پیش از شما به آنها کتاب (آسمانی) داده شده [= یهود]، و (همچنین) از مشرکان، سخنان آزاردهنده فراوان خواهید شنید! و اگر استقامت کنید و تقوا پیشه سازید، (شایستهتر است؛ زیرا) این از کارهای مهم و قابل اطمینان است.
[9] وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَکَبيرَةٌ إِلاّ عَلَي الْخاشِعينَ(البقرة 45)
از صبر و نماز یاری جوئید؛ (و با استقامت و مهار هوسهای درونی و توجه به پروردگار ، نیرو بگیرید؛) و این کار، جز برای خاشعان، گران است.
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصّابِرينَ(البقرة 153)
ای افرادی که ایمان آوردهاید! از صبر (و استقامت) و نماز، کمک بگیرید! (زیرا) خداوند با صابران است.
قالَ مُوسي لِقَوْمِهِ اسْتَعينُوا بِاللّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اْلأَرْضَ لِلّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقينَ(الأعراف 128)
موسی به قوم خود گفت: «از خدا یاری جویید، و استقامت پیشه کنید، که زمین از آن خداست، و آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد، واگذار میکند؛ و سرانجام (نیک) برای پرهیزکاران است!»
[10] (البقرة 155)؛ قطعاً همه شما را با چیزی از ترس، گرسنگی، و کاهش در مالها و جانها و میوهها، آزمایش میکنیم؛ و بشارت ده به استقامتکنندگان!
[11] سورهی لقمان آیۀ 31